Chuỗi sự kiện truyền thông về “Phòng chống HIV/AIDS và STIs” dành cho công nhân sẽ vẫn được Trung tâm CHD và POSCO E&C  tiếp tục tổ chức định kỳ hàng tháng nhằm góp phần bảo vệ sức khỏe người lao động và thể hiện tinh thần trách nhiệm cao của tổ chức đối với xã hội.

Sau đây là một vài hình ảnh từ chương trình:

Các cán bộ, công nhân đang chăm chú thực hiện khảo sát

Giảng viên – Y sĩ Nguyễn Thị Hà đang truyền tải kiến thức cho cán bộ, công nhân

Không khí vui vẻ của buổi thực hành bao cao su

 Bài viết: Mỹ Huyền.

Ảnh: Phạm Hương.

Với tiêu chí nâng cao nhận thức về phòng ngừa và phòng tránh các căn bệnh nguy hiểm, chương trình truyền thông “Phòng chống HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục” dành cho cán bộ, công nhân thuộc Dự án Tuyến đường sắt Đô thị thí điểm Thành phố Hà Nội, đoạn Nhổn – Ga Hà Nội đã được ra đời. Ngày 28 tháng 09 năm 2016 vừa qua đã nâng số lượng người hiểu biết về tình dục an toàn thông qua chương trình lên đến 304 người.

Giảng viên đang trình bày trước công nhân

Chương trình đã cung cấp cho người tham gia các thông tin thiết yếu về HIV/AIDS, STIs và cách phòng tránh cùng các thông tin hướng dẫn sử dụng bao cao su đúng cách. Với việc áp dụng phương pháp giáo dục đa chiều mới lạ cùng phần trình bày sôi nổi, nhiệt tình của Giảng viên POSCO E&C đã mang đến không khí vui nhộn cho lớp học. Trong lúc hướng dẫn sử dụng bao cao su giảng viên đã mở những video clip vui và mang thông điệp cao nhằm nhấn mạnh thái độ đúng đắn với việc sử dụng bao cao su cho công nhân. 

Công nhân vui vẻ thực hành các bước sử dụng bao cao su

Thông qua chương trình các cán bộ, công nhân đã có sự thay đổi trong nhận thức và thái độ với những người nhiễm HIV/AIDS và đồng thời tăng khả năng thực hành các biện pháp phòng tránh lây nhiễm HIV/AIDS và các bệnh về STIs. Tuy nhiên mức độ thay đổi trong nhận thức của một số người tham dự vẫn còn chưa cao, nên các công nhân được khuyến khích sau chương trình cần xem lại tờ rơi kết hợp với tài liệu trình bày để nắm rõ phương thức truyền bệnh và rút ra cách phòng tránh cho bản thân.

Chuỗi sự kiện truyền thông về “Phòng chống HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục STIs” dành cho công nhân sẽ vẫn được  Trung tâm CHD và POSCO E&C  tiếp tục tổ chức định kỳ hàng tháng nhằm góp phần bảo vệ sức khỏe người lao động và thể hiện tinh thần trách nhiệm cao đối với xã hội.

Bài viết được thực hiện bởi: Mỹ Huyền.

Ảnh: Phạm Hương.

Buổi tọa đàm diễn ra dưới sự chủ trì của Th.S Nguyễn Thị Minh Châu (Phó giám đốc Trung tâm Tư vấn phát triển, thuộc Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ) cùng sự góp mặt của khách mời – anh Đỗ Văn Thuyên (Trưởng phòng Phòng Tuyên truyền Bảo hiểm xã hội TP.HCM) và 44 đại diện đến từ các trung tâm cùng giảng viên, sinh viên trường Đại học ở TP.HCM. Thời gian buổi đầu được dành cho phần chia sẻ của 3 Trung tâm: Trung tâm Tư vấn sức khỏe và Phát triển cộng đồng (CHD), Trung tâm Nghiên cứu tư vấn công tác xã hội và Phát triển cộng đồng (SDRC) và Trung tâm Tư vấn phát triển (CRCD). Họ trình bày về những thành tựu mà Trung tâm đã đạt được, những lần hợp tác cùng nhau và những bài học rút kinh nghiệm để cùng nhau thấu hiểu và chung tay đóng góp vào sự phát triển cho cộng đồng ở Việt Nam.

Th.S Nguyễn Thị Minh Châu phát biểu khai mạc cùng các đại biểu tham dự.

Th.S Nguyễn Hoàng Yến (Giám đốc Trung tâm CHD) trình bày về những bài học thành công và khó khăn của trung tâm trong việc kết nối các tổ chức xã hội ở TP.HCM từ những dự án vừa qua của trung tâm. Cụ thể ở dự án “Nghiên cứu về mua bán trẻ em trai ở Việt Nam” chị cho biết quá trình tìm kiếm ban đầu mọi thứ đều chỉ về trẻ em gái và phụ nữ bị mua bán chứ chưa có trường hợp nào ở nam giới. Thậm chí chị và nhóm nghiên cứu CHD cũng không nghĩ rằng CHD có thể phỏng vấn đến 20 trẻ em trai bị mua bán. Nhưng trong vòng 4 tháng nỗ lực tìm kiếm, các cán bộ CHD đã tìm ra và phỏng vấn thành công 82 nạn nhân bị mua bán là nam giới ở 12 tỉnh trên cả nước. Thành công trên có được là do sự kết nối đúng với những cá nhân, tổ chức có liên quan tới phòng chống mua bán người và trẻ em tại Việt Nam. Thành công tiếp theo là sự hợp tác cùng cán bộ trung tâm CRCD và Hiệp hội Giao thông vận tải tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu trong “Đánh giá dự án nâng cao nhận thức an toàn giao thông” tại cảng Quốc tế Cái Mép, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Kết quả đã phỏng vấn được 150 tài xế xe tải và xe container luôn bận rộn cả ngày ở cảng cùng với lãnh đạo và cán bộ các công ty vận tải ở Bà Rịa – Vũng Tàu.

Th.S Nguyễn Hoàng Yến chia sẻ về trung tâm CHD.

Tiếp theo là đại diện của SDRC, Th.S Nguyễn Thị Ngọc Bích chia sẻ về dự án “Hỗ trợ tư vấn pháp lý cho người lao động nhập cư ở TP.HCM” liên kết cùng Trung tâm hỗ trợ thanh niên công nhân (Thành Đoàn TP.HCM). Thành công của trung tâm sau khi thực hiện chương trình là góp phần nâng cao nhận thức về pháp luật cho người dân lao động nhập cư tại thành phố và bảo vệ quyền cho họ.

Cuối cùng là phần trình bày đến từ đại diện CRCD, Th.S Nguyễn Thị Minh Châu chia sẻ về đề tài: “Đánh giá hiệu quả mô hình bao phủ Bảo hiểm y tế toàn dân tại tỉnh Khánh Hòa” thực hiện cùng Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh. Thành công mà trung tâm có được qua việc áp dụng 3 mô hình tại 2 xã Ninh Thọ, Ninh Phụng là tính truyền nhánh thông tin của các buổi truyền thông và hiệu ứng lan tỏa từ người tham gia. Tuy nhiên, trung tâm vẫn gặp phải không ít khó khăn trong quá trình thực hiện đó là việc hạn chế về thủ tục đăng kí, chất lượng khám chữa bệnh tại trạm y tế xã và nhận thức còn yếu của người dân.

Sau khi lắng nghe những ý kiến và tâm tư của mô hình truyền thông bảo hiểm đến tay người dân của CRCD, các đại biểu và khách mời đã thảo luận về vấn đề này và đưa ra những biện pháp nhằm cải thiện hoạt động truyền thông bảo hiểm y tế đến toàn dân.

Bài trình bày chia sẻ kinh nghiệm của CHD ở đường link dưới đây:

https://drive.google.com/file/d/0B808Hzc4RuWHelBZV1hVRHhUNzA/view?usp=sharing

Bài viết và hình ảnh được thực hiện bởi: Mỹ Huyền.

Thời gian: tháng 7 đến tháng 11 năm 2016

Địa điểm: Huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

Cơ quan tài trợ: Tập đoàn APM Terminals và Quỹ phòng chống thương vong Châu Á (AIPF)

Đối tác địa phương: Ban an toàn giao thông tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

Mục tiêu:

Khảo sát thực địa nhằm đánh giá tình hình về các nguy cơ và giải pháp nhằm hạn chế nguy cơ mất an toàn giao thông trong và xung quanh cảng Quốc tế Cái Mép (CQTCM). Đồng thời thu thập dữ liệu ban đầu để phục vụ cho việc đánh giá tác động của dự án.

Khảo sát bao gồm 2 hoạt động chính:

• Đánh giá thực trạng:

-  Xác định các nguy cơ mất an toàn giao thông đường bộ trong địa bàn dự án (bao gồm: thói quen lái xe; hệ thống tín hiệu giao thông…)

-  Xác định các chương trình/chính sách liên quan đến đảm bảo an toàn giao thông của địa phương và của CQTCM đã thực hiện để tránh trùng lập khi thực hiện dự án.

-  Đưa ra các kiến nghị cho các hoạt động tiếp theo của dự án.

• Khảo sát ban đầu:

-  Đánh giá kiến thức, thái độ thành vi của tài xế xe container/xe tải về kỹ năng lái xe an toàn.

-  Đề xuất các chỉ tiêu, lập kế hoạch giám sát và đánh giá cho dự án.

 Báo cáo tóm tắt Đánh giá thực trạng dự án “Nâng cao nhận thức an toàn đường bộ” được giới thiệu ở đường link dưới đây:

https://drive.google.com/file/d/0B808Hzc4RuWHZ20tdnZNQXp4aHc/view?usp=sharing 

Ảnh trong buổi khảo sát:

Nhóm nghiên cứu CHD và AIP 

Nhóm nghiên cứu CHD tại cảng Cái Mép

Truyền thông chăm sóc sức khỏe mắt đã được các đối tác dự án của FHF, học sinh, cha mẹ học sinh và những người cao tuổi sử dụng tại 15 tỉnh thành trên cả nước bao gồm đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Quảng Bình và Hà Giang.

Sau đây là một số ấn phẩm:

Quạt – Hướng dẫn cách chăm sóc mắt dành cho người già

Áp phích chăm sóc mắt bệnh đục thủy tinh thể cho người già.

Áp phích chăm sóc mắt bệnh đục thủy tinh thể cho người già tại miền núi.

Quạt – Hướng dẫn chăm sóc mắt cho học sinh

Áp phích hướng dẫn chăm sóc mắt cho học sinh

Lịch treo tường hướng dẫn chăm sóc mắt cho gia đình.

Áp phích hướng dẫn cách chăm sóc mắt dành cho miền núi.

Áp phích hướng dẫn chăm sóc mắt dành cho miền xuôi.

Nguồn: Quỹ Fred Hollows.

Trong buổi truyền thông mới nhất về “Phòng chống HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục” vào ngày 23 tháng 8 năm 2016 vừa qua với sự dẫn dắt của Giảng viên – Y sĩ Nguyễn Thị Hà đã diễn ra thành công trong không khí vui vẻ. Tính đến nay đã có 282 cán bộ công nhân thuộc Dự án Tuyến đường sắt Đô thị thí điểm Thành phố Hà Nội, đoạn Nhổn – Ga Hà Nội tham gia vào chương trình này.

Giảng viên – Y sỹ Nguyễn Thị Hà đang trình bày trước công nhân.

Các cán bộ, công nhân khi tham gia chương trình được cung cấp các thông tin hữu ích về phòng chống HIV/AIDS và các bệnh nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục (STIs) cùng với các thông tin về phòng khám, xét nghiệm và được phát bao cao su miễn phí.

Công nhân thực hành sử dụng bao cao su.

Chương trình truyền thông về “Phòng chống HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục” sẽ tiếp tục được thực hiện hàng tháng cho các công nhân mới tham gia vào dự án tuyến đường sắt trên cao đoạn Nhổn đến Ga Hà Nội nhằm mục tiêu nâng cao nhận thức và giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm ra cộng đồng xung quanh.

Thực hiện bởi Mỹ Huyền – Minh Triết.

Ảnh: Phạm Hương.

Tham gia tập huấn có bác sĩ Nguyễn Hùng –  Giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Phú Yên và bác sĩ Đỗ Quang Trung – Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Đồng Xuân cùng 24 cán bộ điều tra từ tuyến thôn tới tuyến tỉnh. Kết thúc tập huấn, tất cả điều tra viên sẵn sàng triển khai thu thập thông tin tại 3 xã: Xuân Lãnh, Xuân Quang 1 và Phú Mỡ, Đồng Xuân, Phú Yên trong tháng 9/2016.

Ts. Ngô Đức Thắng – Trưởng khoa Dịch tễ, Viện SR-KST&CT TƯ khai mạc khóa tập huấn

CN. Phạm Thị Hương (cán bộ Trung tâm CHD) trình bày tại tập huấn

CN. Lê Sĩ Phú (cán bộ Trung tâm Y tế dự phòng Phú Yên) chia sẻ kinh nghiệm tại tập huấn

Y sĩ La Lan Leo – Trưởng Trạm Y tế xã vùng sâu Phú Mỡ, Đồng Xuân, Phú Yên

Y tế thôn Võ Thị Kim Thúy – Thôn Lãnh Vân, Xã Xuân Lãnh, Đồng Xuân, Phú Yên

Bs. Đặng Việt Dũng (Chuyên viên Khoa khoa Dịch tễ, Viện SR-KST&CT TƯ) hướng dẫn phiếu điều tra

Bài viết và ảnh được thực hiện bởi: Hoàng Yến.

 Ngày 9/6/2015 Quốc hội đã thông qua Luật Mặt trận Tổ Quốc (sửa đổi) với tỉ lệ tán thành trên 85%, luật sửa đổi đã thể hiện được vai trò của Mặt trận Tổ Quốc (MTTQ) trong giai đoạn mới. Nhưng trên thực tế, chức năng giám sát và phản biện xã hội (PBXH) của MTTQ và các tổ chức thành viên từ khâu thẩm định dự thảo một văn bản trước ban hành, đến khi văn bản có hiệu lực, áp dụng vào thực tiễn vẫn còn nhiều bất cập và vướng nhiều khó khăn.

Dân còn chưa nắm rõ

Theo khảo sát thực tế tại hai huyện vùng ven của Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) vào tháng 1/2015 (của Trung tâm Tư vấn sức khỏe và phát triển cộng đồng (CHD) do Quỹ hỗ trợ sự tham gia của người dân và trách nhiệm giải trình (PARAFF) hỗ trợ thực hiện cho thấy, có đến 74,3% người dân (trong tổng số 408 người tham gia khảo sát) không biết đến Luật MTTQ năm 1999, và chỉ có 28,8% người dân biết MTTQ có vai trò “tuyên truyền, phát huy quyền làm chủ, quyền giám sát và PBXH của người dân”. Nó đã chứng minh một điều, hiện tại đa số người dân vẫn chưa quan tâm hoặc chỉ biết MTTQ là một tổ chức chăm lo cho người nghèo. Thậm chí, tại một số địa phương một cán bộ cũng phải thừa nhận: “Nói đến Mặt trận, người ta biết đó là đơn vị chăm lo cho người nghèo”.

Chỉ hỏi những người dân về định nghĩa giám sát và PBXH có ý nghĩa như thế nào thì câu trả lời nhận được là sự hiểu biết không đầy đủ hoặc rất thấp về những quyền lợi của mình được hưởng. Điều này cho thấy công tác tuyên truyền của MTTQ và các đoàn thể đến người dân còn khá hạn chế hoặc do người dân chưa nhận thức được lợi ích khi tham gia những hoạt động giám sát (chỉ 23,5% số người tham gia hoạt động giám sát cơ quan hành chính nhà nước, chính quyền).

Nguyên Nhân

Lý giải nguyên nhân trên, một cán bộ đang làm công tác MTTQ cho rằng: “Vấn đề khó nhất của người dân đó là họ nhầm lẫn giữa hai từ là đóng góp hay phản biện. Tại các hội nghị lấy ý kiến, người dân cho là mình phản biện nhưng thực tế là họ đang đóng góp ý kiến. Để phản biện một nội dung nào đó mà người dân quan tâm thì cần phải có một cái vốn kiến thức uyên bác thì mới phản biện được. Khi chúng tôi thành lập một tổ giám sát cộng đồng giám sát để một việc gì đó mà những người tham gia không đủ trình độ cũng như hiểu biết thì việc giám sát không thể có chất lượng được.”.

Trên thực tế, khi MTTQ đưa ra các Văn bản quy phạm pháp luật xin ý kiến người dân thì đa phần người dân không tham gia hoặc tham gia phản biện một cách chiếu lệ, cho có. Khảo sát 42 cán bộ thuộc khối đoàn thể và dân vận cho thấy MTTQ có chủ động đưa các VBQPPL tại các hội nghị để lấy ý kiến người dân nhưng đến hơn một nửa người dân đều trả lời họ không biết đến hội nghị làm gì hoặc nếu biết thì họ bị động trong cách tiếp cận vấn đề, không có thời gian nghiên cứu trước vấn đề. Một vấn đề nữa đặt ra đó là, những người tham gia vận động người dân chủ yếu là Trưởng ấp/Khóm/Tổ dân phố (chiếm 46,9%) còn cán bộ MTTQ thì lại rất ít (22,2%).

Tuyên truyền tới dân

Người dân luôn đặt câu hỏi: “Mình được lợi gì và có quyền gì khi tham gia vào hoạt động giám sát, PBXH ?. Chính vì vậy, để vai trò giám sát và PBXH đến với từng người dân hơn thì MTTQ còn rất nhiều việc phải làm. Và một trong những nhiệm vụ cấp thiết của MTTQ trong lúc này đó là  chính Mặt trận cần tuyên truyền mạnh mẽ, sâu rộng hơn nữa những vai trò của Mặt trận và quyền lợi của mỗi người dân khi tham gia giám sát và PBXH. Từ đó mới khuyến khích người dân tham gia đối với công tác PBXH nhiều hơn, đóng góp những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm vào công việc chung: xây dựng và bảo vệ đất nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam.

                                                                   Diệu Thu

Nguồn: Báo Pháp Luật số 213, ngày 01-08-2015

Sau khi lần đầu tiên được hiến định cụ thể (Hiến pháp 2013) về chức năng giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các tổ chức thành viên, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (sửa đổi) được thiết kế theo hướng dành tới hai chương quy định về giám sát và phản biện xã hội (*). Một khảo sát vừa được hoàn tất tại TP.HCM cho thấy vẫn còn rất nhiều vấn đề cần cân nhắc ở khía cạnh phản biện xã hội (PBXH).

Khoảng 900 cán bộ và người dân ở hai huyện vùng ven của TP.HCM vừa tham gia một khảo sát của Trung tâm Tư vấn sức khỏe và phát triển cộng đồng (CHD), Quỹ hỗ trợ sự tham gia của người dân và trách nhiệm giải trình (PARAFF) về thực trạng giám sát và PBXH.

DÂN MUỐN ĐƯỢC MỜI THAM GIA

Trong các mô hình xã hội hiện đại, người dân đóng vai trò quan trọng trong các chính sách. Đó là bản chất của Nhà nước “của dân – do dân – vì dân”. Vì thế, một chính sách nhận được sự tán đồng của người dân là một chính sách thành công của nhà cầm quyền. Vì lẽ đó, để đánh giá thực trạng PBXH tại TP.HCM, nghiên cứu này quan tâm đến sự tham gia của người dân vào hoạt động PBXH trên giả định, người dân tự nguyện tham gia vì họ là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các văn bản sẽ được ban hành trên địa bàn.

Nghiên cứu dựa vào các hoạt động có tính chất PBXH theo định nghĩa của dự thảo Luật MTTQ mà người dân đã tham gia trước đây (như đóng góp ý kiến cho luật) để tìm hiểu về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia của họ.

Kết quả khảo sát tương quan giữa giới tính, tình trạng lao động, trình độ học vấn, tác động của MTTQ và đoàn thể đến việc tham gia PBXH của người dân (số liệu khảo sát tháng 1-2015 trên 408 người dân hai huyện TP.HCM) cho thấy nam giới tại địa bàn tham gia các hoạt động có tính chất PBXH nhiều hơn nhóm nữ. Người đã nghỉ hưu tham gia tích cực hơn người đi làm.

Các đối tượng có trình độ học vấn từ cấp III trở lên có tỉ lệ tham gia PBXH nhiều hơn, và cuối cùng vai trò của MTTQ, các tổ chức đoàn thể khi tuyên truyền, vận động về hoạt động này có tác động khá lớn đến quyết định tham gia PBXH của người dân.

Các yếu tố khác như nghề nghiệp, việc có được cung cấp tài liệu PBXH trước hoặc tăng thời gian nghiên cứu dự thảo văn bản không ảnh hưởng nhiều đến quyết định tham gia PBXH của người dân.

Kết quả này khá phù hợp với hoạt động thực tế tại địa phương, khi cán bộ tham gia hoạt động tại địa phương đa số là nam giới, đã nghỉ hưu, từng làm cán bộ nhà nước – có trình độ. Đây cũng là lực lượng nòng cốt, tham gia nhiều hoạt động khác tại địa bàn phường, xã của TP.HCM, không riêng gì hoạt động giám sát và PBXH của MTTQ.

Khi phỏng vấn 42 cán bộ thuộc khu vực nhà nước trong địa bàn khảo sát, các câu trả lời cho thấy MTTQ chủ động trong việc đưa các văn bản quy phạm pháp luật tiếp cận người dân. Tuy nhiên, số liệu từ việc khảo sát người dân về nguyên nhân không tham gia PBXH lại cho thấy một khía cạnh khác. Đó là dù MTTQ công khai thông tin hội nghị, nhưng đến hơn 50% người trả lời cho biết họ không được mời tham dự góp ý luật. Người trực tiếp vận động họ tham gia hoạt động này chính là các vị trưởng ấp/khóm/tổ dân phố (46,9%). Tỉ lệ người dân địa phương tiếp cận được với cán bộ MTTQ phường, xã khá thấp (22,2%).

Còn khi được hỏi ý kiến về cách thức tổ chức thế nào để người dân tham gia PBXH nhiều hơn, nhiều ý kiến cho biết cái mà họ cần là thời gian tổ chức PBXH phù hợp hơn với họ, các hình thức tôn vinh giá trị người tham gia cũng khuyến khích người dân tham gia nhiều hơn, “Chuyện biểu dương người ta là cái rất cần” – một người dân đúc kết.

BỐI RỐI VÌ KHÁI NIỆM

Thực tế cũng đang đặt ra câu hỏi: Liệu có cần thống nhất hơn một đặc trưng đơn giản, dễ hiểu và nhất quán của khái niệm PBXH trước khi áp dụng vào thực tiễn? Bởi sự bối rối với thuật ngữ PBXH thể hiện rõ khi chỉ có 7,6% người dân biết đến PBXH. Hơn 90% còn lại chưa từng nghe hoặc đã nghe nhưng không biết PBXH là gì. Thậm chí, cả cán bộ đoàn thể vẫn có người cho rằng “PBXH là công tác dư luận xã hội”.

Cách hiểu phổ biến nhất hiện nay là PBXH là “đóng góp ý kiến”. Bởi lẽ dự thảo Luật MTTQ quy định “PBXH của MTTQ Việt Nam là việc nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến, kiến nghị đối với dự thảo chính sách, pháp luật của Nhà nước; dự thảo các chương trình, dự án, đề án của cơ quan nhà nước”.

Cán bộ MTTQ, được tập huấn về PBXH theo chương trình của Thành ủy từ giữa năm 2014 cũng thừa nhận: “Khó nhất là nhầm lẫn giữa đóng góp hay phản biện, em vô hội nghị là em phản biện nhưng thực tế là em đóng góp ý kiến, còn phản biện một nội dung nào đó thì trên tinh thần là bọn em phải có một cái vốn kiến thức uyên bác thì mới phản biện được. Nói nội dung này không được thì phải có nội dung khác thay thế và lý do tại sao, em phải có đủ khả năng trình độ mới làm được. Nếu nói về dân sinh xã hội thì còn được chứ còn nói về các công trình lớn rồi y khoa này nọ thì bọn em không có khả năng đó, cái này em nói thật”.

Như vậy, dù theo cách định nghĩa của dự thảo Luật MTTQ (sửa đổi), PBXH vẫn chỉ là bình mới rượu cũ so với đóng góp ý kiến.

Đã có khá nhiều định nghĩa về bản chất của hoạt động PBXH. PGS.TS Nguyễn Minh Đoan trong bài “Bàn thêm về PBXH ở Việt Nam” (tạp chí Luật Học số 03-2011) đưa ra một số đặc điểm để phân biệt PBXH với phản biện khoa học. Theo đó, PBXH là chu trình hai chiều giữa chủ thể được yêu cầu phản biện với tác giả của đối tượng phản biện, các bên có thể tranh luận để đi đến thống nhất các ý kiến. Điều này khiến PBXH khác với đóng góp ý kiến. PBXH lấy lợi ích lâu dài của nhân dân làm mục tiêu.

Đặc trưng PBXH mà các nghiên cứu đề cập có lẽ là kỳ vọng mà xã hội đặt ra với MTTQ nhằm gia tăng hiệu quả của việc làm luật. Điều đó cho thấy dù MTTQ là đơn vị chủ trì PBXH thì cũng không thể bỏ qua yếu tố tham gia của các đơn vị nghiên cứu, nhà khoa học, thậm chí là các tổ chức xã hội để tạo ra đặc trưng phân biệt với việc góp ý kiến. Nếu vẫn vận hành PBXH theo cách đưa văn bản cho một vài thành viên chỉ định đọc, gửi lại một số kiến nghị thì hoạt động này không cần đến một thuật ngữ “ghê gớm” như PBXH. Tuy nhiên, vai trò của các nhà khoa học, đơn vị nghiên cứu, tổ chức xã hội đã không được đề cập rõ ràng trong dự thảo luật này.

Hạn chế đối với PBXH của MTTQ còn thể hiện trong khoản 4, điều 33 về việc “Hằng năm, MTTQ Việt Nam thống nhất với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền về danh mục dự thảo các văn bản cần PBXH (…)”.

Sự đơn độc của cán bộ MTTQ được thể hiện trong trần tình “Đầu năm ủy ban có kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, đề nghị phải gửi hồ sơ đó hoặc đề nghị MTTQ tham gia phản biện, trên cơ sở đó MTTQ sẽ gửi cho các chuyên gia đóng góp phản biện, chứ bây giờ có con người đây nhưng mà không có sản phẩm, không có đối tượng thì đâu có làm được cái gì”.

Cơ chế phối hợp giữa MTTQ và cơ quan nhà nước trong PBXH chưa rõ ràng, cộng thêm sự mơ hồ về đặc trưng PBXH với đóng góp ý kiến khiến cho những kỳ vọng về một quá trình làm luật hiệu quả hơn (nhờ phản biện) bỗng chốc trở nên mong manh. Không kiên quyết và rành mạch trong văn bản, xã hội có thể tiếp tục phải đón nhận những văn bản kiểu độ to của vòng ngực liên quan tới quyền lái xe, hay quy định một người chỉ sở hữu một xe máy.

(*): dự kiến thông qua tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XIII

Nguồn: Báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần